Spis treści
- adw. TOMASZ SOWA, LL.M.
- +48 22 243 34 75
- kancelaria@sowaip.pl
W sporach dotyczących wadliwego działania systemów IT jednym z najczęściej powracających pytań jest to, kiedy zamawiający może żądać od dostawcy naprawy gwarancyjnej oprogramowania. Zakres gwarancji i uprawnień z nich wynikających to przede wszystkim kwestia oświadczenia gwarancyjnego dostawcy oprogramowania, które z istoty rzeczy są różne. Zanim jednak przyjrzymy się najczęstszym rozwiązaniom stosowanym w praktyce, warto powiedzieć kilka zdań o charakterze prawnym gwarancji.
Czym jest gwarancja?
Kodeks cywilny określa gwarancję jako dobrowolne zobowiązanie gwaranta (producenta lub sprzedawcy) do zapewnienia określonej jakości rzeczy sprzedanej. W ramach świadczeń gwarancyjnych gwarant zobowiązuje się najczęściej do zapewnienia naprawy rzeczy lub zmiany rzeczy na wolną od wad. Wszystko oczywiście zależy od treści oświadczenia gwarancyjnego składanego przez gwaranta. Również z treści tego oświadczenia wynika czas, na jaki gwarancja jest udzielana kupującemu. Bardzo często można spotkać się ze stwierdzeniem, że gwarancja jest jednostronnym oświadczeniem gwaranta. Orzecznictwo natomiast nakazuje nam postrzegać gwarancję jako umowę łączącą strony.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt I CSK 761/18:
„Z uwagi na to, iż na podstawie udzielenia gwarancji dochodzi do powstania obowiązków gwaranta i odpowiadających im odpowiednich uprawnień kupującego, nie sposób zakładać, że te ostatnie miałyby wynikać z jednostronnej czynności prawnej bez wymagania przyjęcia po stronie uprawnionej do ich wykonania. Treść stosunku gwarancji jest zatem, zgodnie z art. 577 § 1 k.c., kształtowana przez umowę. Wręczenie dokumentu gwarancyjnego i jego przyjęcie przez nabywcę powoduje powstanie stosunku obligacyjnego pomiędzy wystawcą tego dokumentu i nabywcą rzeczy. W konsekwencji do gwarancji wprost należy stosować przepisy dotyczące umów, w tym, w zakresie wykładni postanowień gwarancji, art. 65 § 2 k.c.”.
Gwarancja a oprogramowanie
Z powyższego wynika, że zasadniczo z gwarancją mamy do czynienia przy okazji umowy sprzedaży. Gwarancja to jedno z dwóch uprawnień przysługujących kupującemu tuż obok rękojmi, przy czym rękojmia i możliwość jej zastosowania wprost wynika z przepisów prawa (o ile nie została umownie wyłączona), natomiast gwarancja ma zawsze charakter dobrowolny. Można zatem powiedzieć, że o ile w przypadku rękojmi mamy ustawowy model opt-out tak w przypadku gwarancji mamy do czynienia z modelem opt-in.
Problem z oprogramowaniem sprowadza się do kwestii, że zasadniczo oprogramowanie nie jest sprzedawane i nie jest rzeczą, a co najwyżej na korzystanie z określonego oprogramowania zawierana jest umowa licencyjna lub inna podoba umowa. W obecnym stanie rozwoju technologii do rzadkości przechodzą już sytuacje, w których program komputerowy kupowany jest na nośniku CD, co miało większe podobieństwo z klasyczną umową sprzedaży.
Nawet i w takiej sytuacji rzeczą będącą przedmiotem umowy sprzedaży był sam nośnik fizyczny, na którym znajdował się program, który już rzeczą nie był. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby rozwiązania dotyczące gwarancji stosować również do oprogramowania. W końcu gwarancja to zawsze dobrowolne oświadczenie producenta, który zaświadcza o jakości przekazywanego zamawiającemu produktu.
Wówczas oprócz właściwej umowy pozwalającej na korzystanie z oprogramowania, strony łączy druga umowa – umowa gwarancyjna, będąca umową akcesoryjną w stosunku do umowy właściwej np. umowy licencyjnej. Warto w tym miejscu przytoczyć treść wyroku SN z dnia 10 stycznia 2000 r., sygn. akt III CKN 270/99:
„Gwarancja jakości jest udzielana dobrowolnie, jej treść formułuje gwarant, kupujący zaś przez przyjęcie z rąk sprzedawcy dokumentu gwarancyjnego wyraża zgodę na zawarte w nim warunki gwarancji. Te warunki mogą odbiegać od regulacji kodeksowej, bowiem przepis art. 577 k.c. ma charakter dyspozytywny, za czym przemawia zwrot “poczytuje się w razie wątpliwości”.”.
Na czym polega gwarancja na oprogramowanie?
Gwarancja udzielona na oprogramowanie może sprowadzać się do podejmowania określonych działań przez producenta lub dystrybutora, takich jak usuwanie występujących wad oprogramowania, udzielanie pomocy w obsłudze oprogramowania, jak również pomoc w zakresie błędów występujących przy wdrożeniu oprogramowania do określonego systemu. Oczywiście każda gwarancja udzielana jest co do zasady w sposób terminowy np. na rok lub dwa lata, w zależności od treści oświadczenia gwarancyjnego. Najczęściej w dokumencie gwarancyjnym bardzo szczegółowo określa się, jakiego rodzaju wady objęte są zakresem udzielanej gwarancji, jak również wprowadza się odpowiednie definicje wad
Praktyczna wskazówka: Umowa gwarancyjna zawierana w sektorze IT powinna przede wszystkim określać długość okresu gwarancyjnego oraz sposób dokonywania napraw gwarancyjnych wraz ze wskazaniem sytuacji, w których w ogóle możliwe jest skorzystanie z uprawnień z tytułu gwarancji. Najlepszym wyjściem jest zdefiniowanie pojęcia błędu, wady i awarii (zob. więcej LINK) Dodatkowo umowa gwarancyjna powinna określać procedurę skorzystania z przysługujących uprawnień, od samego sposobu zgłoszenia i udokumentowania wady, przez wskazanie czasu na reakcje producenta, aż po uregulowanie sytuacji, w której pomimo wykonania napraw program nadal nie działa prawidłowo.
Dobrą praktyką jest zastrzeżenie w umowie gwarancyjnej, że gwarancja nie będzie mieć zastosowania w przypadkach, gdy program jest użytkowany niezgodnie z jego przeznaczeniem i wytycznymi producenta lub gdy klient samodzielnie dokonuje bezprawnych modyfikacji oprogramowania.
Zakres napraw gwarancyjnych
Mówiąc o zakresie napraw gwarancyjnych ponownie należy wskazać, że kluczowe znaczenie ma treść oświadczenia gwarancyjnego. To właśnie gwarant w swoim oświadczeniu wskazuje, jakiej jakości i o jakich cechach oprogramowanie udziela drugiej stronie, a zatem naprawy gwarancyjne zawsze powinny dążyć do zapewnienia jakości wskazanej w oświadczeniu.
Jak wskazuje Magdalena Kumela-Romańska: „W literaturze podkreśla się, że gwarancja jakości ma na celu zapewnienie możliwości normalnego użytkowania rzeczy. Tym samym gwarancja ma na celu zapewnienie posiadania przez rzecz cech użytkowych, jakie rzecz powinna mieć zgodnie z normami i uzasadnionymi oczekiwaniami” (M. Kumela-Romańska, Rozszerzenie możliwości zastosowania przepisów o gwarancji rzeczy przy sprzedaży do innych umów i nie tylko do rzeczy, Radca Prawny ZN, 2020/3/87-102).
Naprawy gwarancyjne powinny zatem sprowadzać się do doprowadzenia oprogramowania do stanu umożliwiającego jego użytkowanie zgodnie z umówionym przeznaczeniem. Osoba korzystająca z oprogramowania nie może zatem domagać się usprawnienia jego działania, które to usprawnienie wychodziłoby poza zakres funkcjonalności objęty oświadczeniem gwarancyjnym.
Kiedy zamawiający może żądać naprawy oprogramowania?
Z dobrowolnego charakteru gwarancji na oprogramowanie wynika, że zamawiający może żądać naprawy oprogramowania jedynie wtedy, gdy wada mieści się w zakresie gwarancji określonym przez gwaranta, a więc gdy określona usterka mieści się w definicji wady wskazanej w dokumentacji gwarancyjnej oraz gdy wada wystąpiła w okresie obowiązywania gwarancji.
Dostawca nie odpowiada natomiast za problemy wynikające z nieautoryzowanych modyfikacji, błędnej eksploatacji,żądań wykraczających poza funkcjonalności objęte gwarancją, lub za problemy związane ze środowiskiem zamawiającego, jeżeli uległo ono zmianie po implementacji a dostawca nie przyjął na siebie wprost takiej odpowiedzialności.
W praktyce zamawiający może więc domagać się naprawy wtedy, gdy oprogramowanie nie spełnia jakości lub funkcjonalności przyrzeczonych w oświadczeniu gwarancyjnym i gdy zgłoszenie nastąpi zgodnie z ustaloną procedurą.
