Spis treści
- r. pr. Joanna Polkowska-Sowa
- +48 22 243 34 75
- kancelaria@sowaip.pl
Dobra osobiste to niematerialne wartości, które przysługują każdemu człowiekowi. Chociaż dobra osobiste same w sobie nie mają charakteru majątkowego, to jednak ich naruszenie może skutkować realnymi stratami w życiu osobistym, społecznym lub zawodowym. Z tego też powodu dobra osobiste podlegają szczególnej ochronie prawnej. W poniższym artykule przyjrzymy się, czym dokładnie są dobra osobiste, jaki jest katalog dóbr osobistych, jakie konsekwencje prawne może rodzić ich naruszenie oraz w jaki sposób skutecznie domagać się ich ochrony.
Czym są dobra osobiste?
Jak już wskazano we wstępie, dobra osobiste to niematerialne wartości, które są nierozerwalnie związane z godnością osoby ludzkiej. Najprościej rzecz ujmując, dobra osobiste mają ochraniać cześć i dobre imię człowieka. Przysługują one każdemu człowiekowi bez żadnego wyjątku i to z samego tylko faktu bycia człowiekiem. Z tego też powodu podlegają ochronie prawnej, uregulowanej obecnie w art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Oczywiście ochrona dóbr osobistych może obejmować również dobra osób prawnych, jednak o tym więcej już wkrótce.
Naruszenie dóbr osobistych – katalog dóbr osobistych
W jaki sposób może dojść do naruszenia dóbr osobistych?
Do naruszenia dóbr osobistych najczęściej dochodzi przez działanie, chociaż możliwe są również naruszenia w wyniku zaniechania. Działanie lub zaniechanie musi jednak godzić w konkretne dobra osobiste. Przykładem może być opublikowanie obraźliwego komentarza w Internecie, bezprawne ujawnienie czyichś danych osobowych lub też faktów z życia prywatnego. Warto podkreślić, że do naruszenia dóbr osobistych może dojść zarówno w wyniku ujawnienia prawdziwych informacji, jak również przez rozpowszechnianie informacji fałszywych.
Współcześnie do wielu naruszeń dochodzi za pośrednictwem mediów społecznościowych i innych środków masowego przekazu. Co istotne, nie musi dojść do faktycznej szkody. Wystarczające jest już samo zagrożenie naruszenia czyjegoś dobra osobistego. I w takiej sytuacji aktualizuje się możliwość żądania ochrony prawnej.
Jak chronić swoje dobra osobiste?
Przy ochronie dóbr osobistych niezbędne jest szybkie reagowanie. Nie powinniśmy przechodzić obojętnie obok sytuacji, w których nasze dobra osobiste są chociażby zagrożone naruszeniem. Pierwszym krokiem przy ochronie dóbr osobistych powinno być należyte udokumentowanie naruszenia.
Materiał dowodowy będzie niezbędny w razie ewentualnego postępowania sądowego. Następnie należy zażądać usunięcia naruszenia np. przez usunięcie zdjęć lub informacji albo też przez publikację stosownego sprostowania. W wezwaniu do zaprzestania naruszeń możemy wysunąć również dodatkowe żądania np. o przeprosiny lub też o stosowne zadośćuczynienie. Niezbędne jest przy tym wyznaczenie odpowiedniego terminu na realizację naszych żądań. Jeżeli jednak naruszający nie reaguje na nasze wezwania, wówczas zasadne staje się wystąpienie na drogę sądową.
Warto pamiętać, że przepisy o ochronie dóbr osobistych nie wykluczają domagania się ochrony na podstawie również innych przepisów np. dotyczących ochrony własności intelektualnej lub też prawa pracy.
Polecane: Mediacja – alternatywna metoda rozwiązywania sporu
Proces o naruszenie dóbr osobistych.
Wytaczając powództwo na podstawie ochrony dóbr osobistych możemy żądać przede wszystkim zaniechania naruszającego działania oraz dopełnienia czynności niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia. W szczególności możemy domagać się, aby Sąd zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.
Może to dotyczyć zarówno publikacji oficjalnych przeprosin na przykład w kanałach, w których doszło do naruszenia dóbr osobistych, jak również wskazania, że rozpowszechniane informacje nie były prawdziwe. Pokrzywdzony naruszeniem może domagać się także odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli jednak skutkiem naruszenia była szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej pełnego naprawienia.
Warto przy tym pamiętać, że w niektórych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych może spełniać również znamiona czynów zabronionych w postaci zniesławienia lub znieważenia, co pozwala na wszczęcie prywatnoskargowego postępowania karnego wobec sprawcy.
Czy możliwa jest ochrona dóbr osobistych zmarłej osoby?
Temat ochrony dóbr osobistych osoby zmarłej jest bardziej skomplikowany. Co do zasady bowiem, ochrona przysługuje jedynie osobom żyjącym. Jeżeli jednak doszło do naruszenia dóbr osobistych, które przysługiwały osobie zmarłej, najczęściej dochodzi również do naruszenia dóbr osobistych przysługujących rodzinie zmarłego. Mowa tutaj o dobrach osobistych w postaci pamięci o zmarłym, o jego dobrym imieniu oraz o kulcie pamięci osoby zmarłej.
Ma to również bezpośredni związek z naruszeniem więzi emocjonalnej. Zatem jeżeli imię zmarłego zostało zszargane lub zmarły został publicznie znieważony, wówczas ochrony prawnej może domagać się jego najbliższa rodzina.
Podsumowanie - Naruszenie dóbr osobistych
Naruszenia dóbr osobistych to naruszenia uderzające w sedno człowieka – w jego godność i cześć, a skutki takich naruszeń mogą być daleko idące. Nie można zatem pozostawać obojętnym na takie naruszenia, ale zawsze warto dochodzić swoich praw. Szczególnie istotna może być przy tym pomoc prawnika. W razie jakichkolwiek pytań dotyczących tematu ochrony dóbr osobistych, zapraszamy do kontaktu.
