Spis treści
- adw. TOMASZ SOWA, LL.M.
- +48 22 243 34 75
- kancelaria@sowaip.pl
Spory w branży IT powstają najczęściej na tle realizacji skomplikowanych projektów, w których przenikają się wątki prawne, technologiczne, ale również i biznesowe. Konflikty w sektorze IT koncentrują się przede wszystkim na opóźnieniach, zakresie odpowiedzialności stron, jakości dostarczanego oprogramowania, niezgodności oprogramowania ze specyfikacją, wadach samego oprogramowania czy też nieprawidłowościach w jego wdrożeniu. Tradycyjne postępowanie sądowe nie zawsze pozwala na sprawne rozstrzyganie takich sporów, zwłaszcza, że bardzo często problemy związane z rozwojem nowych technologii wymykają się prawu. Z tego powodu w przypadku sporu w sektorze IT zawsze warto rozważyć podjęcie mediacji.
Charakter sporów IT a wybór metody ich rozwiązania
Specyfika sporów IT polega przede wszystkim na ich wielowymiarowości, a zatem przenikaniu się wielu aspektów różnych dziedzin. Oczywiście w przypadku branży IT mogą wystąpić również klasyczne spory dotyczące chociażby opóźnienia w realizacji płatności czy zasadności naliczenia kary umownej przez jedną ze stron. Jednocześnie spór może dotyczyć na tyle skomplikowanych kwestii, że sama znajomość prawa nie wystarczy do ich rozwiązania, a potrzebna jest również zaawansowana wiedza technologiczna. Dodatkowo nie każdy spór powstaje już po realizacji umowy. Zdarza się, że do sporu dojdzie w trakcie realizacji prac np. w przypadku wdrożenia systemu lub w ramach trwającej umowy licencyjnej. Wówczas jakikolwiek spór może wstrzymać funkcjonowanie jednego z podmiotów, co z kolei najczęściej przekłada się na niepowetowane straty. Najważniejsze jest wówczas, aby jak najszybciej rozwiązać spór, dojść do porozumienia i kontynuować współpracę.
Praktyczna wskazówka: W przypadku sporu między przedsiębiorcami co do zasady stosowane będą przepisy szczególne kodeksu postępowania cywilnego dotyczące spraw gospodarczych. Przepisy te przewidują liczne ograniczenia dowodowe, przyznając prymat dowodom z dokumentów. Zastanawiając się nad skierowaniem sprawy na drogę sądową warto zatem zastanowić się, jakimi dowodami się dysponuje, tak aby możliwe było sprostanie ciężarowi dowodu.
Jeżeli zatem mamy do czynienia z klasyczną sprawą o zapłatę z tytułu opóźnienia lub kary umownej, postępowanie sądowe może szybko przynieść oczekiwane rezultaty i pozwolić na szybką egzekucję należności. Jeżeli jednak spór dotyczy bardziej skomplikowanych kwestii technologicznych czy związanych z ochroną własności intelektualnej lub tajemnicy przedsiębiorstwa, warto zastanowić się w pierwszej kolejności nad mediacją.
Polecane: Mediacja w IT – kim jest mediator i jaką ma rolę w rozwiązaniu sporu?
Zalety mediacji w sporach IT
Jedną z podstawowych zalet mediacji w sporach IT jest jej elastyczność, która pozwala stronom dostosować przebieg i zakres rozmów do realiów konkretnego konfliktu. Mediacja nie skupia się bowiem wyłącznie na ocenie odpowiedzialności za zaistniałą sytuację czy wskazaniu po której stronie stoi racja, ale ma przede wszystkim pomóc w wypracowaniu rozwiązania użytecznego biznesowo, które być może pozwoli na naprawienie stosunków między stronami i podjęcie dalszej współpracy.
Dodatkowym atutem mediacji jest również jej poufność, która w branży IT ma szczególne znaczenie ze względu na ochronę tajemnic przedsiębiorstwa oraz know-how. Oczywiście w razie sporu sądowego również istnieje możliwość złożenia wniosku o wyłączenie jawności rozprawy ze względu na ważny interes prywatny strony, jednakże może rodzić to dodatkowe komplikacje. Ważny jest również aspekt reputacji stron konfliktu.
Fakt prowadzenia sporu sądowego może być w przypadku dużych podmiotów trudny do ukrycia, a przy mediacji możliwe jest zachowanie pełnej dyskrecji.
Czas mediacji a czas procesu sądowego
Niestety skomplikowane spory sądowe mają to do siebie, że trwają długo. Oczywiście z jednej strony czynnikiem wpływającym na taką sytuację jest przeciążenie sądów. Z drugiej jednak strony takie spory są tak samo skomplikowane pod względem dowodowym i najczęściej wymagają powołania biegłego (lub kilku biegłych) do wydania stosownej opinii.
Następnie opinia ta może być kwestionowana przez strony, co wiąże się z koniecznością powołania opinii uzupełniającej lub zupełnie innego biegłego. To wszystko potrafi trać nawet kilka lat, zwłaszcza gdy praktyka pokazuje, że kolejne terminy rozpraw wyznaczane są w odstępie kilku miesięcy.
Następnie trzeba również wziąć pod uwagę możliwość zaskarżenia wydanego orzeczenia przez którąś ze stron do sądu II instancji. Również, gdy sprawa zakończy się już prawomocnie, mogą wystąpić problemy z wyegzekwowaniem zapadłego rozstrzygnięcia.
Mając taką perspektywę, warto zawsze rozważyć możliwość podjęcia mediacji, która najczęściej pozwala na rozwiązanie sporu i wdrożenie powstałego rozwiązania w ciągu kilku tygodni do maksymalnie kilku miesięcy.
Koszty postępowania sądowego a koszty mediacji
Niezależnie od branży, w której zaistniał spór, kluczowe znaczenie mają zawsze koszty, które strony muszą ponieść w związku ze sporem. W przypadku skierowania sprawy na drogę sądową oprócz kosztów obsługi prawnej i zastępstwa procesowego dochodzą jeszcze koszty związane z opłatą sądową oraz zaliczkami na poczet wynagrodzenia biegłych.
Oczywiście co do zasady, strona przegrywająca w sądzie obowiązana jest do zwrócenia drugiej strony poniesionych kosztów procesu. Nie zmienia to jednak faktu, że wszczynając spór trzeba te koszty i tak początkowo ponieść. Kontrakty w branży IT najczęściej opiewają na wysokie kwoty, co ma bezpośrednie przełożenie na opłatę sądową, która liczona jest od wartości przedmiotu sporu – inaczej: wartości naszego roszczenia.
Kwestia ta regulowana jest przede wszystkim przez art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1228 z późn. zm.), który wskazuje, że dla kwot do 20.000,00 zł obowiązują opłaty stałe, natomiast ponad tę kwotę opłata sądowa stanowi 5 % dochodzonej kwoty i wynosi maksymalnie 100.000,00 zł. Przy większych kontraktach sama opłata sądowa może stanowić duże wyzwanie.
Z kolei w przypadku podjęcia mediacji, zasadnicze koszty sprowadzają się przede wszystkim do wynagrodzenia dla mediatora, a dodatkowo najczęściej wynagrodzenie to pokrywane jest po połowie przez każdą ze stron. Mediacja może być zatem dobrym wyjściem, gdy którejś ze stron zwyczajnie nie stać na wszczęcie procesu.
Polecane: Mediacja – alternatywna metoda rozwiązywania sporu
Ograniczenia i potencjalne wady mediacji w sporach IT
Pomimo licznych zalet, mediacja nie zawsze stanowi optymalne rozwiązanie w przypadku każdego sporu w branży IT. Jej podstawowym ograniczeniem jest dobrowolność, która oznacza, że każda ze stron konfliktu musi zgodzić się na podjęcie mediacji i ich dalsze prowadzenie, jak również na zaakceptowanie rozwiązania wypracowanego w trakcie mediacji.
Brak realizacji woli porozumienia po jednej ze stron może prowadzić do niepowodzenia całego procesu. W prostszych sporach, w których jedna ze stron dąży wyłącznie do uzyskania formalnego rozstrzygnięcia i nie chce kontynuować współpracy z kontrahentem, mediacja może okazać się mniej przydatnym rozwiązaniem. Dodatkowym aspektem jest możliwa nierówność stron przystępujących do mediacji.
Jeżeli jedna ze stron ma przewagę organizacyjną i finansową, to bardzo często wywiera presję na słabszą stronę konfliktu. Można jednak tego uniknąć wybierając na mediatora osobę, która będzie w stanie zapanować nad taką dysproporcją.
Mediacja nie będzie również dobrym wyborem, gdy stronie zależy jedynie na jak najszybszym uzyskaniu prostego rozstrzygnięcia np. wydania nakazu zapłaty lub powstaje konieczność uzyskania szybkiego zabezpieczenia roszczenia. Wówczas postępowanie sądowe może być bardziej skuteczne.
Mediacja w IT
Mediacja w sporach IT oferuje szereg istotnych korzyści, takich jak duża elastyczność, poufność, możliwość szybszego rozwiązania konfliktu i ograniczenia kosztów. Mediacja pozwala również na wypracowanie szerszego rozwiązania, które będzie korzystne dla stron przede wszystkim pod kątem biznesowym. Jednocześnie nie jest ona narzędziem uniwersalnym i wymaga rzeczywistej gotowości stron do współpracy oraz odpowiedniego przygotowania merytorycznego. Jej skuteczność zależy zarówno od charakteru sporu, jak i od kompetencji mediatora oraz wsparcia profesjonalnych pełnomocników. Z perspektywy proceduralnej i kosztowej mediacja może stanowić atrakcyjną alternatywę wobec postępowania sądowego, zwłaszcza w sprawach o wysokiej wartości przedmiotu sporu.
