Spis treści
- adw. TOMASZ SOWA, LL.M.
- +48 22 243 34 75
- kancelaria@sowaip.pl
Ostatnie miesiące wskazują, że od 1 stycznia 2026 r. czekają nas ważne zmiany w przepisach dotyczących prawa pracy. Od nowego roku w życie mają wejść regulacje pozwalające wliczać do okresu zatrudnienia okresy wykonywania umów zlecenia lub prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Od 1 stycznia 2026 r. szykują się również zmiany, które mogą bardzo mocno dotknąć sektor IT. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej szykuje bowiem istotne zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące przede wszystkim szerokich uprawnień Państwowych Inspektorów Pracy w zakresie przekształcania umów B2B. Jakie zmiany zakłada projekt ustawy? Jak szerokie będą nowe uprawnienia PIP? Na jakim etapie znajdują się obecnie prace legislacyjne?
Zakres nowych uprawnień PIP
Nowy projekt ustawy o PIP, przedstawiony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zakłada przede wszystkim rozszerzenie kompetencji inspektorów pracy w obszarze tzw. reklasyfikacji umów cywilnoprawnych. Zgodnie z propozycją zmian, inspektorzy pracy zyskaliby uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających, że dana umowa B2B lub inna umowa cywilnoprawna w istocie stanowi stosunek pracy.
Co jednak o wiele bardziej istotne: decyzja taka miałaby skutek natychmiastowy. Już od dnia jej doręczenia, niezależnie od możliwości jej zaskarżenia, pracodawca miałby obowiązek traktować dotychczasowego kontrahenta jak pracownika, a zatem dokonać jego zgłoszenia do ZUS-u, opłacać składki, prowadzić dokumentację pracowniczą i respektować obowiązki wynikające z Kodeksu pracy.
Prace nad nowelizacją są obecnie na etapie rządowym. Projekt został skierowany pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów. Gotowy projekt ma być jak najszybciej skierowany do Sejmu, gdyż nowelizacja zakłada obowiązywanie przepisów już od 1 stycznia 2026 r.
Polecane: Umowa B2B w branży IT – charakterystyka, pułapki, wypowiedzenie umowy
Ustalenie istnienia stosunku pracy obecnie
Obecnie PIP posiada możliwość weryfikowania, czy relacja prawna łącząca strony stosunku – czy to umowy zlecenia czy umowy B2B – nie nosi w rzeczywistości cech stosunku pracy. Aktualnie jednak inspektor pracy nie ma możliwości samodzielnego ustalenia stosunku pracy i zmiany umowy łączącej strony.
Ustalenie stosunku pracy nie następuje w trybie administracyjnym, a zatem inspektor pracy nie może wydać w tym przedmiocie decyzji administracyjnej.
Swoje zastrzeżenia konkluduje w wystąpieniu pokontrolnym skierowanym do pracodawcy, a w razie sporu co rzeczywistej relacji prawnej łączącej strony, sprawa trafia do sądu pracy. Inspektor posiada uprawnienie do złożenia pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy w imieniu pracownika.
Ostatecznie jednak kształt relacji łączącej strony ustala sąd. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 28 maja 2025 r., sygn. akt I PSK 60/24: „W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje czynności na rzecz innego podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego badania (poczynienia stosownych ustaleń) rozstrzyga się, czy czynności te świadczone są w warunkach wskazujących na stosunek pracy. Przyjęcie koncepcji pracowniczego zatrudnienia musi graniczyć z pewnością, że w sprawie doszło do świadczenia pracy podporządkowanej, niezależnie od jego nasilenia i rodzaju”. Ustalenia dokonane przez sąd mogą ostatecznie nie pokrywać się z ustaleniami dokonanymi przez inspektora pracy.
Kontrowersje wokół mocy wstecznej decyzji ustalającej
Kolejne kontrowersje budzi rozwiązanie projektu zakładające, że inspektor pracy może dokonać przekształcenia umowy B2B czy umowy zlecenia ze skutkiem wstecznym. Taka retroaktywność decyzji oznaczałaby dla przedsiębiorcy obowiązek wyrównania składek ubezpieczeniowych za okres od daty wskazanej przez inspektora pracy do daty wydania decyzji.
Takie same obowiązki dotyczyłyby podatków z tego okresu. Dodatkowo, z racji natychmiastowej wykonalności wydanej decyzji, nie miałoby znaczenia zaskarżenie decyzji inspektora pracy. Wniesienie odwołania do Głównego Inspektora Pracy lub do sądu co do zasady, zgodnie z założeniami projektu, nie wstrzymywałoby wykonalności decyzji.
Dopiero skuteczne zakwestionowanie decyzji wpływałoby na już zrealizowane obowiązki, co wydaje się godzić zarówno w skuteczne prawo do sądu, jak również w rzeczywista instancyjność postępowania. Niejednokrotnie skutki dla pracodawcy byłyby bardzo dotkliwe, zwłaszcza finansowo, a sprawy mogłyby ciągnąć się miesiącami.
Znaczenie dla sektora IT
Branża technologiczna w dużej mierze opiera się na swobodnej współpracy, dla której podstawą są umowy B2B. Według raportu stworzonego przez serwis Bulldogjob „Zarobki w IT 2025”,. z roku na rok zwiększa się na rynku IT udział kontraktów B2B względem umów o pracę.
Pomimo, że stosunek pracy nadal zajmuje około 54% rynku, a kontrakty B2B ok. 38 %, to liczby te zmieniają się z roku na rok. Co jednak istotniejsze, około 89% programistów współpracujących na zasadzie B2B, posiada tylko jednego kontrahenta, dla którego realizuje zadania (wszystkie dane za Raportem z Badań Społeczności IT 2025 stworzonym przez Bulldogjob.pl).
To właśnie te kontrakty będą największym zagrożeniem z perspektywy nowych uprawnień inspektorów pracy, gdyż powiązanie z wyłącznie jednym podmiotem, dla którego świadczona jest praca może przesądzać o charakterze tego stosunku. Z punktu widzenia branży IT nowe przepisy niosą za sobą istotne ryzyko i konieczność przekształcenia modelu współpracy.
To zagrożenie również dla samych kontraktorów, dla których forma współpracy w oparciu o B2B jest po prostu bardziej korzystna.
Rzecznik MSP przeciwny proponowanym rozwiązaniom
Sprzeciw wobec projektowanych rozwiązań Ministerstwa nie pochodzi jednak wyłącznie od branży IT, gdyż nowelizacja dotknie wielu sektorów gospodarki. Przeciwko projektowi występuje m.in. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.
W swoich zastrzeżeniach wskazuje przede wszystkim, że projektowana zmiana jest zbyt głęboką ingerencją w zasadę swobody umów, jak również w pewność zobowiązań cywilnoprawnych i może prowadzić do zachwiania stabilności obrotu gospodarczego.
Co jednak najbardziej istotne, projekt nowelizacji tak naprawdę lekceważy rzeczywistą wolę stron stosunku co do rodzaju zawartej umowy i formy współpracy. Zdaniem Agnieszki Majewskiej, obecnego Rzecznika MSP, najbardziej rażące jest przeniesienie sporu o istnienie stosunku pracy z sądu do postępowania administracyjnego.
Nadto Rzecznik zwraca uwagę, że natychmiastowa wykonalność decyzji administracyjnej powinna być odstępstwem od zasady, a nie samą zasadą, a narzędzie to winno służyć tylko sytuacjom wyjątkowym (więcej o zastrzeżeniach Rzecznika MSP: https://pro.rp.pl/prawo-pracy/art43108811-inspekcja-pracy-dostanie-nowe-uprawnienie-rzecznik-msp-to-zbyt-gleboka-ingerencja).
Przekształcanie umów B2B
Nowe uprawnienia inspektora pracy, umożliwiające przekształcanie umów B2B w umowy o pracę mocą decyzji administracyjnej, mogą prowadzić do prawdziwego zachwiania rynku, zwłaszcza w branży IT. Chociaż pierwotnym celem nowelizacji jest ochrona pracowników przed nadużyciami, jej realne skutki będą najprawdopodobniej bolesne w kosztach dla większości branż opierających swoje istnienie na współpracy kontraktowej z wykonawcami. Nie wiadomo oczywiście jaki będzie dalszy los projektu nowelizacji, gdyż wiele rozwiązań może zostać jeszcze wyeliminowanych na etapie prac Sejmowych, a następnie ustawa musi jeszcze zyskać akceptację Prezydenta RP. Niemniej, projekt nowelizacji ustawy o PIP ma również wielu zwolenników. Najbliższe miesiące to niewątpliwie czas, który należy poświęcić przygotowaniom na nadchodzące zmiany oraz na zastanowienie się, nad wprowadzeniem modyfikacji w zawartych umowach B2B.
